مجله سلامت
برگشت نمره چشم بعد از عمل فمتولیزیک: علت و راههای پیشگیری
برگشت نمره چشم بعد از عمل فمتولیزیک و لیزیک: شایعه یا واقعیت؟
آیا نمره چشم بعد از عمل برمیگردد؟ پاسخ کوتاه و شفاف به این دغدغه بزرگ این است: تغییراتی که لیزر روی ساختار قرنیه شما ایجاد میکند دائمی است و اثر عمل جراحی هرگز باطل نمیشود. با این حال، از آنجا که چشم یک عضو زنده و در حال تغییر است، ممکن است سالها پس از عمل به دلایل فیزیولوژیک (مانند تثبیت نشدن نمره قبل از عمل، تغییرات هورمونی شدید، یا شروع روند طبیعی پیرچشمی در سنین بالای ۴۰ سال) مجدداً دچار درصدی از ضعف بینایی شوید. آنچه در میان مردم به عنوان «برگشت نمره چشم» شناخته میشود، در واقع همین تغییرات طبیعی است.
خبر خوب این است که با انجام معاینات دقیق پیش از عمل و انتخاب تکنیک جراحی مناسب با آناتومی چشم شما، این احتمال به کمتر از ۵ درصد کاهش مییابد و حتی در صورت بروز، کاملاً قابل درمان و اصلاح مجدد است. در ادامه این مقاله، دلایل علمی این پدیده، علائم و راههای پیشگیری از آن را بررسی میکنیم.
فمتولیزیک چگونه انجام میشود و آیا اثر آن از بین میرود؟
برای درک بهتر این موضوع، باید بدانید که در جراحی فمتولیزیک (و سایر انواع عمل لیزیک چشم)، ابتدا با استفاده از لیزر فمتوثانیه یک لایه بسیار نازک (فلپ) روی قرنیه ایجاد میشود. سپس دستگاه لیزر اگزایمر با دقت میکروسکوپی، بافت قرنیه را تراش داده و شکل آن را برای همیشه اصلاح میکند.
بافت قرنیه قابلیت این را ندارد که دوباره رشد کرده و به شکل معیوبِ قبلیِ خود بازگردد. بنابراین، از نظر فیزیکی، نمرهای که با لیزر اصلاح شده است، بازگشتناپذیر است و اثر لیزر از بین نمیرود.
علت برگشت نمره چشم بعد از عمل فمتولیزیک چیست؟
اگر اثر لیزر دائمی است، چرا برخی افراد سالها بعد از عمل دوباره به عینک نیاز پیدا میکنند؟ افت کیفیت بینایی ریشه در عوامل زیر دارد:
۱. عمل زودهنگام و عدم تثبیت نمره چشم
مهمترین شرط برای انجام تمامی جراحیهای انکساری این است که نمره چشم بیمار در یک سال گذشته کاملاً ثابت مانده باشد. اگر فردی در سنین پایین در حالی که هنوز روند تغییر شماره چشمش متوقف نشده است عمل کند، چشم او به روند طبیعی ضعیف شدن خود ادامه میدهد. در این حالت بیمار تصور میکند نمره عملکردهاش برگشته، در حالی که این یک ضعف کاملاً جدید است.
۲. بروز پیرچشمی (Presbyopia)
بسیاری از افراد تصور میکنند با انجام جراحی، تا پایان عمر از هرگونه عینکی بینیاز میشوند. اما باید بدانید که با عبور از مرز ۴۰ سالگی، عدسی داخل چشم انعطافپذیری خود را از دست میدهد (پیرچشمی). این یک روند کاملاً طبیعی است؛ فردی که قبلاً عمل فمتولیزیک انجام داده، دید دور بسیار خوبی خواهد داشت اما برای مطالعه به عینک نزدیکبین نیاز پیدا میکند.
۳. تغییرات هورمونی و بارداری
نوسانات شدید هورمونی در دوران بارداری و شیردهی میتواند باعث احتباس آب در بافتهای بدن، از جمله قرنیه چشم شود. این تورم میکروسکوپی باعث تغییر موقت انحنای قرنیه و تاری دید میشود. به همین دلیل، انجام جراحی لیزری در این دوران ممنوع است.
۴. ناپایداری قرنیه (اکتازی)
در موارد بسیار نادر، اگر قرنیه بیمار پیش از عمل ضعیف بوده و تشخیص داده نشده باشد، ممکن است شکل قرنیه پس از جراحی تثبیت نشده و به تدریج تغییر کند. افرادی که قرنیه نازکی دارند یا سابقه قوز قرنیه در خانوادهشان وجود دارد، بیشتر در معرض این عارضه هستند.
علائم برگشت نمره چشم بعد از فمتولیزیک چیست؟
در صورت ضعیف شدن مجدد چشم، علائمی مشابه با پیش از عمل را تجربه خواهید کرد. این نشانهها معمولاً به صورت تدریجی (و نه ناگهانی) ظاهر میشوند:
- تاری دید در فواصل دور یا نزدیک (بسته به نوع عیب انکساری)
- کاهش وضوح دید و نیاز به تنگ کردن چشمها برای تمرکز روی اشیاء
- دیدن هاله در اطراف نورها (به خصوص در شب)
- خستگی زودرس چشم هنگام کار با کامپیوتر یا رانندگی در شب
راه پیشگیری از برگشت نمره چشم بعد از عمل فمتولیزیک چیست؟
برای تجربه یک دید شفاف و ماندگار، رعایت اصول زیر پیش از عمل و پس از آن حیاتی است:
- صبر برای تثبیت نمره: هرگز تا زمانی که نمره چشمتان برای حداقل یک سال ثابت نشده، اقدام به جراحی نکنید.
- یک انتخاب سفارشی (بسیار مهم): بهترین عمل برای هر فرد، با توجه به شرایط اختصاصی چشم او کاملاً متفاوت است. برای مثال، ممکن است ضخامت قرنیه شما برای فمتولیزیک مناسب نباشد و پزشک روش لازک یا فمتواسمایل را پیشنهاد دهد. انتخاب روش صحیح توسط جراح متخصص، اصلیترین راه پیشگیری از ناپایداری قرنیه است.
- استفاده از قطرههای اشک مصنوعی: خشکی چشم مزمن میتواند باعث شکست نامنظم نور و تاری دید شود. استفاده منظم از قطرههای مرطوبکننده، به خصوص برای کاربرانی که با مانیتور کار میکنند، ضروری است.
- اجتناب از مالش چشمها: مالش مداوم و شدید چشمها میتواند به مرور زمان ساختار قرنیه را ضعیف کرده و باعث بازگشت آستیگماتیسم شود.
درمان برگشت نمره چشم بعد از عمل فمتولیزیک
اگر سالها پس از جراحی اولیه، مجدداً دچار افت بینایی شدید و این موضوع در فعالیتهای شما اختلال ایجاد کرد، جای نگرانی نیست:
- جراحی مجدد لیزری (Enhancement): در صورتی که در تصویربرداریهای جدید، ضخامت قرنیه شما همچنان کافی و سالم باشد، جراح میتواند با انجام یک عمل ترمیمی و تابش مجدد لیزر، دید شما را شفاف کند.
- کاشت لنز داخل چشمی (ICL): در مواردی که قرنیه نازک شده باشد و امکان جراحی لیزری مجدد وجود نداشته باشد، استفاده از لنزهای دائمی داخل چشمی یک جایگزین فوقالعاده ایمن خواهد بود.
- استفاده از عینک محدود: در موارد بسیار خفیف یا شروع پیرچشمی، استفاده از عینک تنها برای مواقع خاص (مانند مطالعه یا رانندگی در شب) منطقیترین درمان است.
چه زمانی به پزشک مراجعه کنیم؟
برگشت نمره چشم بعد از عمل فمتولیزیک بیشتر از آنکه یک واقعیت نگرانکننده باشد، یک تغییر طبیعی و قابل کنترل است. اگر احساس کردید کیفیت دید شما نسبت به ماههای اول پس از عمل افت کرده است، از هرگونه خوددرمانی پرهیز کنید. مراجعه به پزشک فوقتخصص قرنیه و انجام عکسبرداری مجدد (توپوگرافی) مشخص میکند که آیا این تاری دید ناشی از خشکی چشم ساده است، یا نیاز به مداخلات اصلاحی دارد.
